Weekly Nepal

सरेको तर नटरेको एमाओवादी भित्रको अन्तरबिरोध ―लोकनारायण सुवेदी

यतिबेला संविधानसभाको सबैभन्दा ठूलो दलको रुपमा स्थापित माओवादीको आागामी कार्तिक १७ गतेको बैठकप्रति मानिसहरुको ध्यान निकै आकृष्ट भएको छ। किनभने पर सार्दै सादै लगिएको यो बैठक कार्तिक १७ का लागि सारिदा जे जस्ता समस्याहरु माओवादी भित्र देखा परेका थिए अहिले समस्या अझ थपिएका र जटील बनेका छन्। वास्तवमा जस्तो किसिमले देशका सबै बाम तथा लोकतान्त्रिक शक्तिलाई नेतृत्व प्रदान गरेर संक्रमण कालबाट देशलाई अगाडि बढाउने र निकास दिने बातावरण सिर्जना गर्न अप्रतिम रुपमा आ136नो नेतृत्व कौशल पदर्शन गर्नु पर्दथ्यो माओबादीले त्यसो गर्न सकेन। आ136नो  सम्पूर्ण बिवेक, बुद्धी, क्षमता, सीप र शक्ति सबैलाई शान्ति  प्रकृयालाई सही टुंगोमा पुर्याकउन र अग्रगामी र उन्नत संविधान निर्माणका निमित्त प्रयुक्त गर्न सर्बात्मना समर्पित हुन माओवादी बिफल भयो। जसले गर्दा माओवादी भित्र बिचार समूहका नाममा ठूला साना अनेक गुटहरुको प्रादुर्भाव भयो र भइरहेको छ। यद्यपि कुनै पनि दल भित्र अन्तरबिरोध हुनुलाई कुनै अस्वाभाविक र अनौठो कुरा मानिदैन। बरु दलको जीबन्तता र सक्रियताको लागि त्यसलाई एउटा अपरिहार्य ऊर्जाको रुपमा लिइन्छ। कुरा यत्ति हो कि त्यो अन्तरबिरोधलाई सकारात्मक किमिसले प्रयुक्त गरिएको छ कि नकारात्ममक किसिमले? त्यसबाट नै जनता, राष्ट्र र स्वयं सम्बन्धित दललाई तत्कालीन रुपमा र सुदूर भबिष्यमा समेत असर पार्ने र त्यसले मुलुकको राजनीतिलाई गलत दिशा दिने हो कि सही दिशा दिने हो? त्यो बाटो भने निर्धारण हुन्छ। यो कुरा माओवादीका लागि मात्रै नभएर सबै दलहरुका सन्दर्भमा लागु हुने यथार्थ कुरा हो। अझ माओवादीले आफु जुन मार्क्सवादी सिद्धान्तको अनुशरणकर्ताको दाबी गर्दछ भने त उसले यो यथार्थलाई झन सबैभन्दा राम्रोसँग आत्मसात गर्नु पर्ने हो  

 यद्यपि अहिले जुन अन्तरबिरोधहरु माओवादीभित्र उत्पन्न भएका छन् र झांगिदै गएका छन् तिनलाई स्वाभाविक र बस्तुगत यथार्थमा आधारित मान्ने आधारहरु धेरै कमजोर छन्। पार्टी र कार्यकर्तास्तरमा यो अन्तरबिरोध झांगिएर समूहगत बेग्ला–बेग्लै भेला बोलाउनेस्तरसम्म जसरी पुग्यो र जसरी झांगिदै गयो त्यसलाई केलाउनेहरुले बाहिरी आबरणमा जे देखिएर जति तिक्ततापूर्ण किसिमले एक–अर्कालाई शब्द प्रहार गरेको भए पनि यसको अत्यर्यमा पार्टी भित्र 'आ–आ136नो स्पेस' बनाउने र आ136नो आ136नो समीकरण बलियो बनाउने कुरामा नै केन्द्रिभूत भएको औल्याउने गरिरहेका छन् । कण्टेनरको चाबी पार्टी अध्यक्ष प्रचण्डको हातबाट प्रधानमन्त्री बनेका पार्टी उपाध्यक्षलाई बुझाउँदा जसरी चाबी अन्तरबिरोध  चर्कियो त्यसलाई अहिले एमाओवादी–मधेशी मोर्चाबीच बनेको चारबुँदे सहमति र पछिल्लो पटक प्रधानमनन्त्री भारत भ्रमणमा जानुहुँदा गरिएको बिवादास्पद 'बाइलेटरल इन्भेस्टमेण्ट प्रोटेक्शन एण्ड प्रमोशन एग्रीमेण्ट ( बिप्पा) सम्झौतासँग समेत गाँसरे हेरिएको  छ। त्यसले गर्दा आगामी कार्तिक १७ गतेसम्म पार्टी फुटबाट जोगिए पनि त्यसपछि के हुने हो? अहिले ठूलो प्रश्न खडाभएको छ।  यसरी  पार्टी भित्रको चर्किदो बिबाद र बिभाजनको सन्देह तत्कालनका निमित्त पर सरेको भए पनि  यो बिबाद र बिभाजनको कुरा पर सरेको मात्र हो टरेको छैन भन्ने धेरै मानिसहरु माओवादी भित्रै छन्।  

 हुन त शान्ति प्रक्रिया र सेना समायोजनका बिषयमा माओवादीका दुइ खेमाका बीचमा परस्पर बिरोधी र सन्देहास्पद अडानअरु अहिले पनि यथाबत छन्। त्यसले गर्दा पनि यो माओवादीभित्रको घरझगडा बारम्बार बल्भि्कनसक्ने स्थिति यथाबत नै छ। अनि यो यथार्थ कुरालाई माओवादीका नेताहरुले अस्वीकार गर्न सकेका पनि छैनन्.। त्यसैले पनि टालेटुले किसिमले काम चलाउँदै आएको माओवादीको  कार्तिक १७ गतेको बैठकतिर मानिसहरुको ध्यान  केन्द्रीत भएको हो। त्यो बैठकमा अहिले उठेका अन्तरबिरोधको सही समाधान खोजिने हो कि होइन त्यसले नै माओवादी पार्टीको आगामी यात्रा के कस्तो हुने हो? तय हुने देखिएको छ। भन्नका लागि त आगामी बैठकले अहिलेसम्मका सम्पूर्ण कुराको समीक्षा गर्ने र त्यसका निर्णयहरु सबैले पालना गर्ने प्रतिबद्धताका साथ केन्द्रीय समितिको बैठक  बोलाइएको यस अघि नै प्रबक्ता दिनानाथ शार्माले बताइसकेका हुन्। तर स्थितिको बिकास भने उनले भनेजस्तो देखिदैन।   

 आन्तरबिरोधका अरु निकै मुद्दाहरु थपिएको आधारभूत मुद्दाहरु ज्यूँकात्यूँ रहेकोले  केन्द्रीय बैठक निकै तातो र गम्भीर हुने देखिएको छ। यद्यपि पहिलादेखि नै  बैद्य पक्षले अन्तरबिरोधको समाधान खोज्न आफूहरुले निरन्तर केन्द्रीय समितिको बैठकको माग गरिरहेको तर प्रचण्ड–बाबुराम पक्षले बैठकको सामना गर्न नचाहेर यसलाई परपर सार्दैलगेको र अनिश्चित तुल्याएकोले अन्तरबिरोध झन चर्किने स्थिति खडागरेको भन्ने औल्याउँदै आएका छन्। त्यसैल आउँदो बैठकमा आ136ना सबै कुरा सबिस्तार राख्ने दुबै पक्षका केन्द्रीय नेताहरुले बताउदै आएका पनि छन््। हुन त माओवादीका नेताहरु बिगतका कत्रा–कत्रा अजंगका अन्तरबिरोध त सुल्झाइयो भने अहिले त के छ र? भन्ने खालका अभिब्यक्ति दिएर आफैलाई र आ136ना कार्यकर्ताहरुलाई सान्त्वना दिन र आश्वस्त पार्न पछि परेका छैनन्। तर हिजो ज्यान हत्केलामा राखेर लडाई लड्ने बेलाका अन्तरबिरोधहरु र आजका सत्ता स्वादपछिका अन्तरबिरोधमा आकाश जमिनको फरक छ भन्ने कुरा पनि उनीहरुले अरु धेरैले भन्दा बढी राम्ररी बुझेका छन्।त्यसो भएकोले उनीहरुले आउँदो केन्द्रीय समितिको बैठकबाट अहिले पार्टी भित्र उठेका समस्याको समाधान खोज्न फलामका चिउरा चपाउनुभन्दा सारो र गाह्रो छ भन्ने कुरा पनि राम्ररी नै बुझेको हुनु पर्दछ। पार्टीको केन्द्रीय बैठक पर–पर सार्दै लैजाने तर कार्यकर्ता प्रशिक्षणलाई प्राथमिकता दिने जुन प्रबृत्ति बिकसित हुँदै गएको देखियोे अस्थाई रुपमा पटाक्षेप हुने गरेको भए पनि बिग्रेको राष्ट्रिय राजनीतिको चूरो कुरो नपक्रिएसम्म बैठक या प्रशिक्षण केवल आलेटाले गर्ने मञ्च मात्र भएर जाने कटु यथार्थबाट कोही पनि उम्किन सक्ने स्थिति छैन। माओवादीका बालाजु, खरीपाटी, र पालुुङ्गटार बैठकले निकालेका निष्कर्शहरु र लिएका निर्णयहरुको परिपालना के कसरी भयो? त्यसको लेखाजोखा गर्ने हो भने मात्रै पनि कुरा छर्लङ्ग हुन्छ। अब पनि प्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भटराईले भनेजस्तै तिहार पछि देशको राजनीतिमा बिश्वसनीय र सकारात्मक प्रबृत्ति देखा पर्ने ठोस आधारहरु निर्माण भएका छैनन्। निश्चय पनि जबसम्म राजनीतिलाई जनकेन्द्रीत र राष्ट्रप्रति समर्पित गरिदैन तबसम्म जे–जस्ता अन्तरबिरोध देखिए पनि तिनको सही समाधान हुँदैन। तमाम अन्तरबिरोध हुँदाहुँदै पनि जब देश र जनताप्रति राजनीति समर्पित हुन्छ त्यसले सही बाटो लिन्छ र देश अग्रगामी दिशामा बढ्छ भन्ने इतिहासको निर्माण त नेपाली जनताको सबैभन्दा पछिल्लो २०६२/६३ सालको जन आन्दोलनले गरिसकेको छ। तर के हामी इतिहासबाट सही शिक्षा लिन तत्पर छौं यस प्रश्नको उत्तरमा नै आगामी राजनीतिको भबिष्य लट्किएको छ।  

लेखक नेकपा संयुक्त मार्क्सबादीका अध्यक्ष हुनुहुन्छ।