Weekly Nepal

चे ग्वेभारा क्रान्तिका नायक– ३९

Details

Category: विविध

त्यसबेला क. चे को छापामार संघर्षविरुद्ध बोलिभियाको आठौं सैनिक डिभिजनका क्याप्टेन भई भ्यालेग्राण्डेमा क्रियाशील रहेका मारियो भर्गासका अनुसार क. चेको लास गाडिएको बेला केवल तीनजना मात्र प्रत्यक्षदर्शी थिए। उनका अनुसार, अर्का प्रत्यक्षदर्शी मेजर गाइडो फ्लोरेसको मृत्यु भइसकेको छ भने अर्का एकजना तिकोना थरका व्यक्ति अहिले पनि बाँचिरहेको छ।
भर्गास सम्झँदै भन्छन्– ११ अक्टोबर १९६७ को रात, म र मेरा सहकर्मी सैनिक अधिकारी मेजर गाइडो फ्लोरेसलाई माथिबाट तिकोनालाई साथ लिएर चेेको लाश गाड्ने आदेश आयो। मध्यरातमा तिकानोले चे लगायतका ७ जना छापामारहरूको लास फोहोर फ्याँकिने ट्रकमा राखेर भ्यालेग्राण्डेको हवाइपट्टिमा ल्यायो। त्यसपछि उसले एउटा ट्याक्टर ल्यायो। ट्याक्टरले सामुहिक चिहान खनेपछि उसले त्यो फोहोर फ्याँक्ने ट्रकबाट फोहोर खसालेजस्तै लासहरू चिहानमा खसाल्यो। पछि लासहरू माथिबाट छोपछाप गरियो र ट्याक्टर ल्याएर फेरि त्यो सामुहिक चिहानलाई सम्म पारियो।
यो रहस्योदघाटन बोलिभियाको स्थानीय दैनिक ीब च्बशयल र त्जभ ल्भध थ्यगचप त्ष््कभधक मा प्रकाशित भएपछि यसले विश्वमै तहलका मच्चायो। त्यसमाथि क. चे को छापामार समूहसँग प्रत्यक्ष मुठभेड गर्ने र उहाँलाई जिउँदै पक्रेर ला हिग्वेराको स्कुलमा ल्याएर बन्दी बनाउने क्याप्टेन, हाल रिटायर्ड जनरल गेरी प्रादो सालोमनले पनि मारियो भर्गासकै विचारलाई प्रमाणित गर्ने विचार पोखेपछि क. चेको लाशसम्बन्धी थप रहस्यहरू खुल्न थाले। रायटर समाचार एजेन्सीलाई दिएको अन्तर्वार्तामा उनले भने– चे ग्वेभाराको केही भाग जलेको लासलाई अरु छापामारहरूका साथ भ्यालेग्राण्डेमा गाडिएको कुरा सत्य हो। चेको लास सामुहिक चिहानमा फ्ँयाकिनुभन्दा अगाडि अर्जेन्टिनावासी गुप्तचर अधिकारीले उनका हातहरू काटेर लिएको थियो। एसोसियटेड प्रेसले क. चे को लास लुकाइएको सामुहिक चिहान खन्ने र ट्रक चलाउने तिकानो थरका व्यक्तिबाट पनि मारियो भर्गास र गेरी प्रादो सालोमनका विचारहरूलाई प्रमाणित गर्ने खालका तथ्यहरू फेला पारेको छ।
क. चे लगायत अन्य छापामारहरूको लास सम्बन्धी तीस वर्ष लामो रहस्य उदघाटन भएपछि बोलिभियाली सरकारमाथि व्यापक दबाब आउन थाल्यो। १९६७ मा मारिएका छापामारहरूका परिवारजनहरूदेखि लिएर उहाँहरूप्रति सहानुभूतिशील संगठन र सरकारद्वारा बोलिभियाली सरकारलाई लास खोज्नका लागि यति धेरै दबाब बढ्यो कि अन्ततः सरकार झुक्दै पर्‍यो। बोलिभियाका राष्ट्रपति गोन्जालो सान्जेज डी लोजादाले देशभित्र र बाहिरबाट आएको दबाबलाई ध्यानमा राखी ती लासहरूको खोजी गर्नका लागि आदेश दिए, लासहरूको खेाजी गरेर उहाँहरूका परिवारहरूलाई बुझाउनका लागि छुट्टै कमिसन नै निर्माण गरे। मानव अधिकारसम्बन्धी संसदीय समितिका अध्यक्ष जुआन डेल ग्रानाडोले लासहरूको खोजी गर्नका लागि आवश्यक वैधानिक व्यवस्था मिलाउनेर कमरेड चे लगायत सबै कमरेडहरूको लास खोजेर निकाल्ने दृढता प्रकट गरे।
यही राष्ट्रपतीय कमिसन अन्तर्गत सन् १९९५ देखि क. चे लगायतका कमरेडहरूको लासको खोजी गर्ने क्रमलाई तीव्र पारिएको थियो। यस कार्यमा क. चे जन्मेको देश अर्जेन्टिनाका फोरेन्सिक वैज्ञानिकहरूलाई लासहरूको खोजी अभियानका लागि स्वीकृति दिइएको थियो। पछि क. चेले क्रान्तिको सफल नेतृत्व गर्नुभएको देश क्युवाका फोरेन्सिक वैज्ञानिकहरूका साथमा तीनजना भू भौतिकविदहरू पनि बोलिभियामा बसेर तेज गतिले खोजी कार्यमा लागिपरे। 
यो खोजी कार्यको नेतृत्व क्युवाली इतिहासविद तथा चे विशेषज्ञ तथा प्रसिद्ध समाजशास्त्री मारिण डेल कार्मेन अरियतले गरेकी थिइन्। यस कार्यमा क. चेले सहादत प्राप्त गर्नुभएको देश बोलिभियाका सैनिकहरू, अन्य देशका ६० भन्दा बेसी पत्रकारहरू र इतिहासकारहरूको पनि संलग्नता रहेको थियो। त्यसका साथै, यस कार्यमा क. चे का नातेदारहरूका प्रतिनिधि जोर्गे गोन्जालेज पनि लागिपरेका थिए।
१९९५ डिसेम्बरको पहिलो हप्तादेखि उनीहरूले सुरुमा भ्यालेग्राण्डे हवाईपट्टिका चारवटा क्षेत्रमा वैज्ञानिक ढंगले खोजविन गर्न थाले।