Weekly Nepal

उचित व्यवस्थापन नभए खतरा

Details

Category: सम्पादकीय

जीवनको उर्वर समय हिंसात्मक गतिविधिमा व्यतित गरेका युवाको उल्लेख्य जमात अहिले संकटमा परेको छ। उनीहरूको विगत जति हिंसात्मक रह्यो वर्तमान उत्तिनै निराशाले भरिएको छ र भविष्य अन्योलग्रस्त छ। राजनीतिक परिवर्तनबाटै सबथोक पाइन्छ भन्ने रटाएर हिंसामा होमिन उक्साइएका यी युवाले परिवर्तनबाट खासै उपलब्धि भएन।

केही बाठाटाठाले सत्तासुख त पाए तर बहुसंख्यक युवाका लागि सुखद जीवनको अपेक्षा गर्ने ठाउ पनि बाकी रहेन। आफू आबद्ध राजनीतिक दलप्रतिको आक्रोशबाटै ती युवाले निराशाजन्य लोेभ देखाइसकेका छन्। त्यसले भयावह रुप लियो भने त्यसबाट हुने क्षति उनीहरूलाई निराश बनाउने दलले मात्र हैन सिंगो देशले सहनु पर्नेछ। झट्ट हेर्दा विद्रोह जस्तो लाग्ने माओवादी युवाको क्रियाकलापमा अर्न्तनिहित कारणहरू केलाएर भविष्यका लागि सुरक्षित मार्ग कोर्नु चुनौतीपूर्ण हुन पुगेको छ। यी हजारौं युवाको जीवनसग खेलाची गर्ने काम त तिनलाई हिंसामा उक्साइएबाटै सुरु भएको हो। देशभित्र बढेको अन्याय र अराजकतालाई शान्तिपूर्ण शैलीबाट समाधान गर्ने सबै उपाय बन्द नभइसकेको अवस्थामा पनि उत्तेजक नारा दिएर उनीहरूलाई हतियार बोकाइएको थियो। विधालय गएका किशोरलाई बुर्जुवा शिक्षा बहिष्कार गरौ भन्दै भड्काइयो, मजदुरी गर्नेलाई मालिकविरुद्ध लाग्नु नै क्रान्ति हो भन्ने भ्रममा पारेर उधोग बन्द गर्न उक्साइयो। जमिनमा काम गर्नेहरूलाई जग्गावालाको हक खोसेर जमिन कब्जा गर्न लगाइयो। उनीहरूको वैयक्तिक विकासका अवसरका सबैजसो ढोका बन्द गरियो। देशमा विधामान सीमित अवसर पनि गुमेपछि निराशा चरममा पुग्नु स्वाभाविकै थियो। गेमप्लान शैलीमा युवालाई विद्रोहका नाममा हिंसामा लाग्न बाध्य पार्ने अवस्था सिर्जना गरेर कलम र औजारको साटो हतियार थमाइयो। हजारौको ज्यान गयो र उनीहरूको हातबाट पनि हजारौको हत्या भयो। हजारौं अंगभंग भएर बाच्न बाध्य भए। बेपत्ताको संख्या अझै किटान हुनसकेको छैन। हिंसाले के लियो र के दियो भन्ने लेखाजोखा त जसलाई जे आश्वासन दिएर आर्कसीत गरिएको थियो, तिनैले सबैभन्दा बढी अनुभूती गरेको हुनुपर्छ। औलाले गन्ने संख्याका युवाले परिवर्तनबाट फाइदा लिदैमा समग्र युवाको बेथा छोपिदैन। उनीहरूबाट व्यक्त स्वतःस्फूर्त विरोधका स्वरले नै आफूहरू ठगिएकोमा क्षोभ प्रकट भइसकेको छ। पहाड नै फोर्ने जोस बोकेका युवा शक्तिको प्रयोग गरेर माओवादीले अभूतपूर्व सफलता हासिल गर्‍यो। अहिले तिनलाई व्यवस्थापन गर्न फलामको च्युरा साबित हुदै गएको छ। चेक काण्डले विष्फोटक रुप लिएर आक्रोशका अभिव्यक्ति छरपष्ट भएका छन। आथिर्क अनियमितताका सन्देह नै बलियो हुने गरी अपारदशिर्ताविरुद्ध आवाज निस्किरहेका छन्। आसन्न आन्तरिक दुर्घटनाबाट भयभीत माओवादी नेता सम्भावित युवा विरोधलाई रोक्न वाईसीएलका लागि अमूर्त प्याकेज घोषणा गर्न बाध्य भएका छन्। यस आश्वासनबाट तत्कालको समस्या टरेपनि भविष्यका चुनौती सहज नहुने छाट देखिइसकेको छ। तीन हजारको संख्यामा रहेका वाईसीएलका युवालाई तिनले कुन श्रोतबाट झिकेर कति प्याकेज रकम दिने हुन, केही स्पष्ट छैन। सबै सन्देहकै घेरामा छ। यसोत, तिनले दिने केही लाख रुपियाले पनि ती युवाको समस्या समाधान हुदैन। हिंसामा बितिसकेको उर्वर समय फिर्ता हुन सक्तैन। निराश युवाबाट माओवादीका लागि बढ्दो चुनौती सिंगो समाजकै लागि समस्या बन्ने स्पष्टै छ। हिंसामा दीक्षित युवा सामूहिक या एकल रुपमा अपराधमा संलग्न हुनसक्ने खतरा अझै पनि छ।
कुनै अस्वाभाविक घटना नभए शान्ति प्रक्रियाअन्तर्गत करिब सााढे छ हजार लडाकु नेपाली सेनामा जानेछन्। शिविरमै रहदा आत्महत्यादेखि अपराधिक क्रियाकलापसम्म गरेर लडाकुले निराशा प्रकट गरिसकेका थिए। सेनामा प्रवेश गर्नेहरू सुरक्षित रोजगारीका कारण व्यवस्थित होलान् तर बाहिर रहेकाका लागि समस्या थपिदै जाने देखिदैछ। शक्ति र सामर्थ्य रहुञ्जेल माओवादीले केही जनालाई केही समय होलटाइमर नाम दिएर या राजनीतिक कामकाजमा खटाएर तह लगाउला तर सबै त्यसमा समेटिने सम्भावना छैन। नसमेटिनेमध्ये केही आफै समाजमा पुनःस्थापित हुन सक्लान् तर धेरैलाई समस्या पर्ने घटना क्रमबाट देखिइसकेको छ। पछिल्लो समय हतियारसहित पक्राउ पर्नेमध्ये पूर्वलडाकुको संख्या उल्लेख्य छ। अपराध सिक्ने प्रक्रियासमेत भएकाले उनीहरूले सरकारी निकाय वा समाजमा पुनःस्थापित नभएका अन्य लडाकुलाई पनि आर्कसित गर्नसक्छन ्। अर्कोतर्फ पूर्वलडाकु संगठन नै बनाएर सक्रिय भएका छन्। सडकमा उत्रिएर सहरलाई अस्तव्यस्त पार्ने क्षमता बनाइसकेका तिनरुका माग पूरा गर्नसक्ने क्षमता स्वयं उनीहरू आबद्ध भएर हतियार उठाएको दलसग छैन। सरकार र समाजप्रति विभिन्न माध्यमबाट असन्तुष्टि पोखिरहेका यी युवालाई बेलैमा भरपर्दो व्यवस्थापन नगरिएको मूल्य देशले भविष्यमा चुकाउदै जानुपर्नेछ। बेलैमा समाधानको मार्ग खोज्नु जरुरी छ।